SIKÇA SORULAN SORULAR

1- Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu nedir?

İnsan Hakları Tazminat Komisyonu, 19.01.2013 tarih ve 28533 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 6384 sayılı “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun” ile kurulan ve 23 Eylül 2012 tarihinden önce Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) yapılmış bazı başvurular için tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur. 

2- İnsan Hakları Tazminat Komisyonunun görev alanına hangi konular girer?

6384 sayılı Kanunun 2/1 maddesi gereğince; Komisyon;

- Ceza hukuku kapsamındaki soruşturma ve kovuşturmalar ile özel hukuk ve idare hukuku kapsamındaki yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı

- Mahkeme kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği, iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılmış başvurulara bakmakla görevlidir. Belirtmek gerekir ki, anılan Kanun 23/9/2012 tarihi itibarıyla AİHM nezdinde kaydedilmiş başvurular hakkında uygulanır. Dolayısıyla Komisyona yapılacak başvuru şikâyetleri yukarıda sayılan iki konudan biri veya ikisiyle ilgili olmak zorunda olduğu gibi 23 Eylül 2012 tarihinden önce bu şikayetlerle ilgili olarak AİHM’e yapılmış usulüne uygun bir başvurunun da var olması gerekmektedir.

6384 Sayılı Yasanın 2/2. Maddesinde, “ Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında korunan haklara ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yerleşik içtihatları doğrultusunda Ülkemiz aleyhine verilen ihlal kararlarının yoğunluğu dikkate alınmak suretiyle, Adalet Bakanlığınca teklif edilecek diğer ihlal alanları bakımından da Bakanlar Kurulu kararıyla bu Kanun hükümleri uygulanabilir.“ hükmüne istinaden, İnsan Hakları Tazminat Komisyonu, 16/03/2014 tarih ve 2014/5917 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 4. maddesi gereğince;

- 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre yapılan kamulaştırma veya irtifak hakkı tesislerinde uzun yargılama ve enflasyonun etkisiyle kamulaştırma veya irtifak hakkı bedelindeki değer kaybının telafi edilmediği,

- Ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutuklulara uygulanan disiplin yaptırımlarına karşı başvurulan ve 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanununa göre incelenen itirazlarda savunma hakkının kısıtlandığı,
Ceza infaz kurumlarında Türkçe dışında dil kullanıldığı gerekçesiyle haberleşme hakkının ihlal edildiği,

- Ceza infaz kurumlarında Türkçe dışında yazılan mektup ve benzeri iletilerin kurum idaresi tarafından alınmadığı veya gönderilemediği gerekçesiyle haberleşme haklarının ihlal edildiği,

- Ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutukluların yararlanmak istedikleri süreli ve süresiz yayınların değişik gerekçelerle engellendiği,
 iddialarıyla AİHM’e yapılan başvuruları da bakmakla görevlendirilmiştir.Ayrıca 5. madde gereğince, 6384 sayılı yasanın 9. maddesinin birinci fıkrasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde kaydedilmiş başvurular için belirtilen tarih (23/09/2012), altı ay uzatılarak 23/03/2013 olarak yeniden belirlenmiştir. 

İnsan Hakları Tazminat Komisyonu, 09/03/2016 tarih ve 2016/8509 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 4. maddesi gereğince;


- Orman olduğu gerekçesiyle veya 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Kanunun 2/B maddesinin uygulanması nedenlerine bağlı olarak tapu kaydının iptal edilmesi veya kadastro tespiti ya da orman kadastrosu sonucu tapulu taşınmazın ormanlık alanda olduğunun tespit edilmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvurular.

- Kıyı-kenar çizgisi içerisinde kaldığı gerekçesiyle tapu kaydının iptal edilmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvurular.

- Taşınmazın imar planında kamu hizmetine tahsis edilmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvurular.


- Ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere verilen disiplin yaptırımları üzerine özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvurular.


- Ceza infaz kurumlarında Türkçe yazılan mektup veya benzer iletilerin ceza infaz kurumu idaresi tarafından alınmaması veya gönderilmemesi üzerine özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvuruları da bakmakla görevlendirilmiştir.


3- Tazminat Komisyonunun görev alanının genişletilmesi mümkün müdür?

Evet. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında korunan haklara ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yerleşik içtihatları doğrultusunda Ülkemiz aleyhine verilen ihlal kararlarının yoğunluğu dikkate alınmak suretiyle, Adalet Bakanlığınca teklif edilecek diğer ihlal alanları bakımından da Bakanlar Kurulu kararıyla Komisyonun görev alanı genişletilebilir.
Ancak şu an itibariyle Komisyonun yetkisi yukarıda açıklanan iki görev alanıyla sınırlıdır

.4- Komisyon kimlerden oluşur?

Adalet Bakanı tarafından hâkim-savcı sınıfından atanan dört üye ile Maliye Bakanı tarafından maliye personeli arasından atanan bir üye olmak üzere beş kişiden oluşur. Komisyon Başkanı üyeler arasından Adalet Bakanı tarafından seçilir.

5-Komisyon nasıl karar alır?

Komisyon, üye sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir. Kamu kurum ve kuruluşları ile yargı mercileri, Komisyonun görevi kapsamında ihtiyaç duyduğu her türlü bilgi ve belgeyi gecikmeksizin Komisyona göndermek zorundadır.

6- Komisyona müracaat nasıl yapılır?

Komisyona müracaat, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru tarihini ve numarasını gösteren resmi kayıt kabul mektubu, başvuru formu ve diğer ilgili bilgi ve belgelerle birlikte, müracaat edenin kimlik bilgilerini içeren imzalı bir dilekçeyle yapılır. 
Müracaatlara ilişkin düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler harçlardan müstesnadır. Diğer bir ifadeyle Komisyona müracaat herhangi bir harca tabi değildir.

7- 6384 sayılı Kanunun 5/1 maddesinde belertilen başvuru formundan ne anlaşılmalıdır?

Burada belirtilen başvuru formu, Komisyona sunulacak başvuru dilekçesi değil, başvuranın AİHM’e başvururken mahkemeye sunmuş olduğu başvuru formudur. Dolayısıyla Komisyona müracaat ederken Komisyona hitaben yazılacak başvuru dilekçesi yanında ayrıca istenen belgelere AİHM’e yapılan başvuru formunun da eklenmesi gerekir.

8- Müracaatın bizzat Komisyona yapılma zorunluluğu var mıdır?

Hayır. Müracaatın Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla da yapılması mümkündür. Cumhuriyet başsavcılığı, müracaat evrakını derhal Komisyona gönderir. Bu durumda Cumhuriyet başsavcılığına yapılan müracaat tarihi esas alınır.

9- Müracaat yaparken harç ödeme zorunluluğu var mı?

Hayır. Müracaatlara ilişkin düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler harçlardan müstesnadır.

10- Komisyona müracaat süresi ne kadardır?

Başvuran, 6384 sayılı Kanununun “Müracaatın şekli ve süresi” kenar başlıklı 5. maddesinin yürürlüğe girdiği 20/02/2013 tarihinden itibaren altı ay içinde Komisyona müracaat edebilir. Bu süre içinde müracaatta bulunmayanlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin münhasıran iç hukuk yollarının tüketilmemiş olması gerekçesine dayanan kabul edilemezlik kararının kendilerine tebliğinden itibaren bir ay içinde de Komisyona müracaat edebilirler.

11- Müracaat hangi hallerde Komisyon tarafından reddedilir?

Komisyon;
a) Müracaat konusu başvurunun, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince öngörülen iç hukuk yollarının tüketilmesi koşulu dışındaki diğer kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığını,
b) Komisyona süresinde müracaat edilmediğini,
c) Müracaat edenin hukuki menfaati olmadığını,
ç) Müracaatın Kanunun 2 nci maddesi kapsamına girmediğini, 
tespit ederse müracaatı reddeder.

12- Komisyonunun başvuruları karara bağlaması için öngörülen bir süre var mıdır?

Evet. Komisyon, müracaat hakkında dokuz ay içinde karar vermek zorundadır.

13- Komisyon kararlarına itiraz mümkün müdür?

Evet. Komisyon kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesi müracaata ilişkin diğer tüm belgelerle birlikte derhal itiraz merciine gönderilir. Bu itiraz öncelikli işlerden sayılarak üç ay içinde karara bağlanır. Mahkeme tarafından Komisyon kararı yerinde görülmezse işin esası hakkında karar verilir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.

14- Kesinleşen Komisyon kararları sonrası hükmedilen tazminat müracaat edene nasıl ödenecek?

Ödenmesine karar verilen tazminat, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde Adalet Bakanlığı tarafından ödenir. Ödemeye ilişkin düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler harçlardan müstesnadır.

15- Komisyona müracaat edince AİHM önünde bulunan derdest dosyadaki haktan vazgeçilmiş mi olunacaktır? Diğer bir ifadeyle Komisyona müracaat edenin AİHM önündeki dosyası nasıl etkilenecektir?

-AİHM, Müdür Turgut ve diğerleri/Türkiye (4860/09) başvurusu üzerine 11 Nisan 2013 tarihinde açıklanan kararı ile yargılamaların uzun sürdüğü iddialarına ilişkin olarak, Ülkemizde 6384 sayılı Kanunla kurulan İnsan Hakları Tazminat Komisyonu’na başvuruyu yeni bir iç hukuk yolu olarak kabul ettiğinden bu türden bir başvuruyu “kabul edilemez” bulmuştur. Bu itibarla bu yönde şikâyeti olanların Tazminat Komisyon’una müracaat etmeleri artık iç hukukta tüketmeleri gereken bir yol olmuştur.

-Dolayısıyla uzun yargılama veya kesinleşmiş mahkeme kararlarının geç icrası/kısmen icrası yahut hiç icra edilmemiş olması şikâyetiyle 23 Eylül 2012 tarihinden önce AİHM’e müracaat etmiş olanların dosyaları hakkında AİHM, yukarıda anılan kararın bir sonucu olarak zaten “kabul edilmezlik” kararı verecektir. Bu itibarla Komisyona müracaat etmekle herhangi bir hak kaybının oluşması söz konusu değildir, bilakis süresi içerisinde Komisyona başvurulmaması durumunda iç hukuku tüketmedikleri için hak kaybının meydana gelmesi mümkün olacaktır.


 

İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı Resmi Web Sitesi © 2013 Tüm Hakları Saklıdır.
Bu Sitede Yayınlanan Tüm İçerikler, İzinsiz Kaynak Gösterilemez ve Yayınlanamaz.